Lego, met ruime voorsprong. Het Deense Lego bestaat als bedrijf sinds 1932 en bracht in 1958 de noppensteen op de markt zoals we die nu kennen; Playmobil verscheen pas in 1974. Het Playmobil-poppetje was overigens wél eerder dan het Lego-minifiguurtje uit 1978. De merken kiezen bovendien een heel andere richting: Lego draait om bouwen, Playmobil om rollenspel.

Dokterstip 💡: Bouwen of spelen — dat is de echte keuze tussen de twee, niet welke ouder is.

Playmobil begon in 1974 met drie thema’s tegelijk: ridders, indianen en bouwvakkers. Eén allereerste set aanwijzen is daarom lastig — die eerste reeks kwam als geheel op de markt, en de bouwvakker, de ridder te paard en de indiaan gelden samen als het startpunt. Ze werden in februari 1974 gepresenteerd op de speelgoedbeurs in Neurenberg.

Dokterstip 💡: De allereerste figuren zijn sober en vlak vormgegeven. Fijne bedrukking en detail kwamen pas later.

In Duitsland heette het vanaf 1974 gewoon Playmobil, maar in het buitenland liep dat anders. In het Verenigd Koninkrijk verscheen het van 1976 tot 1980 als ‘Playpeople’, en in Spanje werd het jarenlang verkocht als ‘Famobil’ — daar heten de poppetjes tot op de dag van vandaag ‘clicks’. Verzamelaars gebruiken zelf vaak de bijnaam ‘Klicky’.

Dokterstip 💡: Een doos met Playpeople of Famobil erop is bijna altijd van vóór 1985. Leuke vondst op een beurs.

Uit Duitsland. Playmobil is een merk van geobra Brandstätter, een familiebedrijf uit het Beierse Zirndorf, vlak bij Neurenberg. Daar staat nog altijd het hoofdkantoor. De productie zat decennialang in het nabijgelegen Dietenhofen, maar verhuisde in juni 2026 volledig naar Malta en Tsjechië.

Dokterstip 💡: Zirndorf, Dietenhofen en Neurenberg liggen op een half uur rijden van elkaar. Een compacte Playmobil-driehoek.

Ontwerper Hans Beck (1929–2009), die vanaf eind jaren vijftig bij geobra Brandstätter werkte. Hij ontwikkelde het poppetje begin jaren zeventig vanuit één vraag: wat wil een kind écht met een figuurtje kunnen doen? Beck testte zijn ontwerpen door ze zonder enige uitleg aan kinderen te geven en te kijken wat er gebeurde. Hij wordt daarom de ‘vader van Playmobil’ genoemd.

Dokterstip 💡: Beck ontwierp voor kinderhanden, niet voor vitrines. Precies daarom speelt het na vijftig jaar nog steeds zo goed.

Omdat dat precies past. Hans Beck koos die maat zodat een kind het poppetje comfortabel met één hand kan vasthouden en bedienen: klein genoeg voor een speeldoos, groot genoeg om niet te verdwijnen. De maat komt ongeveer overeen met schaal 1:24, waardoor voertuigen en gebouwen realistisch aanvoelen zonder de hele kamer te vullen.

Dokterstip 💡: Leg een poppetje eens in een kinderhand. 7,5 cm blijkt dan verrassend exact gekozen.

De naam is een samentrekking van ‘play’ (spelen) en ‘mobil’ (beweeglijk). Precies dat was het idee van Hans Beck: geen stijf beeldje, maar een figuur met beweegbare armen, benen en hoofd, en handen die dingen kunnen vastpakken. De beweeglijkheid zit dus letterlijk in de naam.

Dokterstip 💡: Die ‘mobil’ zit hem in de klemhandjes. Daarmee onderscheidt Playmobil zich nog altijd van elk gewoon beeldje.

Horst Brandstätter (1933–2015) was de ondernemer die van Playmobil een wereldmerk maakte. Hij leidde het familiebedrijf geobra Brandstätter, gaf Hans Beck de ruimte om het poppetje te ontwikkelen en zette in 1975 de internationale lancering door. Tot op hoge leeftijd bleef hij bij het bedrijf betrokken.

Dokterstip 💡: Zonder Beck geen poppetje, zonder Brandstätter geen wereldmerk. Beide namen horen bij het verhaal.

Van alles behalve poppetjes. Het bedrijf werd in 1876 opgericht en maakte eerst metaalwaren. Vanaf 1954 stapte het over op kunststof en produceerde het onder meer hoelahoepels, speelgoedtelefoons, kassa’s, weegschaaltjes en spaarpotten. Pas toen groot plastic speelgoed te duur werd, ontstond de ruimte voor een klein poppetje.

Dokterstip 💡: De hoelahoep-rage van de jaren ’50 heeft Playmobil indirect mogelijk gemaakt. Speelgoedgeschiedenis zit vol omwegen.

Kunststof wordt van aardolie gemaakt, en toen de olieprijs in 1973 door het dak ging, werd groot plastic speelgoed onbetaalbaar. geobra Brandstätter zocht dus naar iets kleins dat weinig materiaal kostte maar veel speelplezier gaf. Hans Becks poppetje van 7,5 cm was precies dat: weinig plastic, eindeloos veel verhalen.

Dokterstip 💡: Een crisis als vindingrijkheidsmotor. Zonder oliecrisis had Playmobil er heel anders uitgezien.

In 1976, twee jaar na de introductie. De eerste reeks uit 1974 bestond alleen uit mannenfiguren: een ridder, een indiaan en een bouwvakker. Kinderfiguren volgden in 1981, poppetjes in zwemkleding kwamen er in 2010 bij en in 2012 verscheen de zwangere figuur.

Dokterstip 💡: Aan de figuren lees je de tijdgeest af. Elke uitbreiding vertelt iets over het decennium waarin hij verscheen.

Het basisontwerp is opvallend trouw gebleven: 7,5 cm, klemhandjes, een beweegbaar hoofd en dezelfde glimlach. Wat veranderde zijn de details — fijnere bedrukking, veel meer kapsels, buigbare knieën bij sommige figuren, meer huidtinten en meer variatie in gezichtsuitdrukking. Een figuur uit 1974 en een van vandaag staan nog altijd naast elkaar in dezelfde speelwereld.

Dokterstip 💡: Juist die trouw aan het ontwerp houdt oude sets bruikbaar. Vijftig jaar compatibiliteit is in speelgoedland zeldzaam.

Playmobil is nooit verkocht en zit nog altijd in de familie Brandstätter, ondergebracht in een stichtingsconstructie rond geobra Brandstätter. Het is dus geen beursgenoteerd bedrijf: er zijn geen aandeelhouders die om kwartaalcijfers vragen. Sinds het overlijden van Horst Brandstätter in 2015 wordt het bedrijf door de stichting en een directie geleid.

Dokterstip 💡: Familiebedrijf zijn verklaart veel — liever vijftig jaar hetzelfde poppetje dan elk jaar een nieuwe hype.

In Zirndorf, een plaats in Beieren vlak bij Neurenberg. Daar zitten de directie, marketing en productontwikkeling, en daar ligt sinds mei 2000 ook de bekendste Playmobil FunPark. De grootste fabriek stond in het nabijgelegen Dietenhofen, tot die in juni 2026 sloot.

Dokterstip 💡: Zirndorf combineert hoofdkantoor en FunPark. Handig als je maar één plek wilt bezoeken.

Na ruim vijftig jaar viel in juni 2026 het doek voor de fabriek in Dietenhofen. Het bedrijf noemde hoge loon- en energiekosten in combinatie met teruglopende verkoopcijfers als reden; er verdwenen zo’n 350 productiebanen. De productie ging naar Malta en Tsjechië, terwijl het hoofdkantoor in Zirndorf gewoon Duits bleef.

Dokterstip 💡: Sets van vóór midden 2026 komen deels nog uit Duitsland. Voor verzamelaars kan dat op termijn gaan tellen.

Een pretpark waar je niet naar Playmobil kijkt maar erin speelt: levensgrote sets, klim- en waterattracties en enorme speelbakken. De bekendste opende in mei 2000 in Zirndorf en beslaat zo’n 90.000 vierkante meter. Verder zijn er FunParks in Ħal Far op Malta (sinds 2011, naast de fabriek) en in Athene.

Dokterstip 💡: Neem reservekleding mee. De waterattracties zijn geen decor.

Drie parken zijn in de loop der jaren gesloten: Orlando in de Verenigde Staten (2007), Palm Beach Gardens in Florida (december 2017) en Fresnes bij Parijs (juli 2022). Daarmee blijven Zirndorf, Malta en Athene over. Souvenirs en parkexclusieve sets uit de gesloten locaties zijn inmiddels verzamelobjecten.

Dokterstip 💡: Parkexclusieve sets zijn na sluiting niet meer aan te vullen. Kom je er een tegen, controleer dan extra goed of hij compleet is.

Ja: ‘Playmobil: The Movie’ uit 2019, een animatiefilm waarin twee kinderen in de Playmobil-wereld belanden. De film werd geen kassucces, maar leverde wel een reeks bijbehorende sets op. Daarnaast bestaan er talloze Playmobil-animatieseries en korte films, waarvan een flink deel door fans zelf is gemaakt.

Dokterstip 💡: Filmsets uit 2019 zijn tweedehands vaak spotgoedkoop. Ideaal materiaal om mee te customizen.

Novelmore is het moderne ridderthema van Playmobil, geïntroduceerd in 2019. Waar de klassieke ridders historisch bedoeld waren, is Novelmore een eigen fantasiewereld met een doorlopend verhaal, vaste personages, draken en een animatieserie erbij. Het thema sluit aan bij de manier waarop kinderen tegenwoordig verhalen volgen.

Dokterstip 💡: Novelmore-onderdelen passen gewoon op klassieke ridders. Twee generaties in één kasteel is prima.

De ridders spannen de kroon: dat thema zat in de allereerste reeks van 1974 en is sindsdien, tot en met Novelmore, altijd leverbaar geweest. Ook brandweer, politie en de boerderij lopen al decennia mee. Andere thema’s — western, Space, Nostalgie — verdwenen tussendoor en kwamen soms jaren later weer terug.

Dokterstip 💡: Thema’s die lang liepen zijn tweedehands het goedkoopst. Simpelweg omdat er zoveel van gemaakt is.

Actuele totaalcijfers geeft het bedrijf niet vrij, maar het gaat om enkele duizenden medewerkers wereldwijd. De fabriek in Dietenhofen telde in goede jaren zo’n 750 mensen en die op Malta ongeveer 700. Bij de sluiting van Dietenhofen in juni 2026 verdwenen daar ongeveer 350 productiebanen.

Dokterstip 💡: Klein bedrijf, groot merk. Playmobil is qua omvang een fractie van Lego.

geobra Brandstätter is het bedrijf, Playmobil is het merk. Het bedrijf bestaat sinds 1876 en maakte bijna honderd jaar lang van alles behalve poppetjes. Naast Playmobil voert de groep ook andere merken, waaronder Lechuza — de plantenbakken met waterreservoir die Horst Brandstätter zelf bedacht.

Dokterstip 💡: Zie je ‘geobra’ in een oude doos of onderdeel gestempeld? Dan kijk je naar de bedrijfsnaam, niet naar een setnaam.

In 2024, gerekend vanaf de presentatie op de speelgoedbeurs in Neurenberg in februari 1974. Playmobil bracht daarvoor jubileum- en retro-uitgaven uit die teruggrijpen op de allereerste figuren. In 2026 is het merk dus 52 jaar oud.

Dokterstip 💡: Jubileumsets houden hun waarde het best ongeopend. Kies vooraf bewust: spelen of bewaren.

In die twee decennia werd Playmobil van een Duits succes een internationaal merk. Het assortiment groeide van drie thema’s naar tientallen: piraten, boerderij, brandweer, politie, dierentuin, Space, het Victoriaanse Nostalgie-huis en de grote ridderburchten stammen grotendeels uit die periode. Veel verzamelaars beschouwen die jaren als de gouden tijd van Playmobil.

Dokterstip 💡: Sets uit de jaren ’80 en ’90 zijn tweedehands ruim aanwezig en vaak nog compleet. Een goed startpunt voor een verzameling.